Opdrachtgevers
genoeg, maar niet aan tafel 230626
Iedereen
heeft ideeën voor de woningbouw.
Sneller bouwen. Goedkoper bouwen. Meer woningen. Minder regels. Meer innovatie.
Aan oplossingen geen gebrek.
We zien dat
gemeenten de afgelopen jaren steeds meer regie hebben teruggepakt. Met actief
grondbeleid zijn zij minder afhankelijk van speculanten die toevallig grond
bezitten. Via omgevingsvisies, programma's van eisen en aanbestedingen proberen
gemeenten bovendien meer te sturen op betaalbaarheid, duurzaamheid en
kwaliteit.
Dat is een
forse stap vooruit.
Toch
bekruipt mij steeds vaker het gevoel dat er ook iets vreemds gebeurt.
Want wie is
eigenlijk opdrachtgever van een koopwoning?
De gemeente
gaat er niet wonen.
De
ontwikkelaar ook niet.
De
werkelijke opdrachtgever is de toekomstige bewoner: degene die het grootste
financiële risico neemt, de hypotheek afsluit en er jarenlang woont.
Toch zit die
opdrachtgever meestal niet aan tafel.
Dat is
opmerkelijk.
Vraag een
architect naar een project waar hij trots op is en vroeg of laat gaat het
gesprek over de opdrachtgever. Over iemand die kwaliteit belangrijk vond. Over
iemand die wist wat hij wilde. Over iemand die richting gaf aan het ontwerp.
Goede
gebouwen ontstaan zelden toevallig. Altijd is er een opdrachtgever die
kwaliteit belangrijk vond en daar ook op stuurde. Goede opdrachtgevers maken
goede gebouwen.
Voor de
koopwoningen organiseren we het precies andersom.
Niet de
opdrachtgever zit aan tafel maar professionals worden via
aanbestedingsplatforms uitgenodigd. Gemeenten proberen via steeds uitgebreidere
aanbestedingen de koopwoningmarkt aan te sturen. Duurzaamheid, architectuur,
klimaatadaptatie, betaalbaarheid, mobiliteit, biodiversiteit: alles wordt
vooraf vastgelegd.
Daarmee
ontstaat een merkwaardige situatie.
We hebben de
opdrachtgever uit het proces georganiseerd en proberen vervolgens via ingewikkelde
regels en documenten te bepalen wat die opdrachtgever waarschijnlijk zou
willen.
Daar komt
nog iets bij.
Bij
koopwoningen vindt concurrentie meestal plaats vóór de aanbesteding.
Ontwikkelaars concurreren in de aanbesteding om een locatie. Na gunning blijft
één partij over. Voor de toekomstige koper is de concurrentie dan grotendeels
verdwenen. Voor de koper resteert als consument de keuzen uit varianten van
hetzelfde product.
Dat is een
bijzondere vorm van marktwerking: eerst concurrentie organiseren en daarmee een
monopolie creëren.
Misschien
komt dit doordat we woningbouw nog steeds behandelen als een aanbodvraagstuk.
Maar de
vraag is allang bekend.
We weten dat
starters zoeken.
We weten dat
gezinnen zoeken.
We weten dat
senioren willen verhuizen.
Sterker nog:
de kopers staan letterlijk in de rij.
De
woningbouw heeft dan ook geen tekort aan kopers, geen tekort aan opdrachtgevers
die willen investeren.
Misschien
moeten we daarom niet alleen nadenken over hoe we woningen bouwen.
Misschien
moeten we vooral nadenken over hoe we deze opdrachtgevers organiseren.
Dat valt
extra op omdat vrijwel iedere andere markt de afgelopen twintig jaar
fundamenteel is veranderd. Vraag en aanbod worden via platforms slimmer
georganiseerd dan ooit tevoren. Wie een bestaande woning zoekt, begint op
Funda. Vraag en aanbod vinden elkaar daar dagelijks zonder dat Funda zelf één
huis bezit.
Voor
nieuwbouw bestaat zoiets niet echt. Misschien ligt daar wel een deel van de
oplossing. Niet alleen nadenken over hoe we woningen bouwen, maar ook hoe we
opdrachtgevers en aanbieders organiseren.
Gemeenten
hebben grond. Architecten hebben ontwerpen. Bouwers hebben productiesystemen.
Woningzoekenden hebben woonwensen en budgetten.
Misschien
ligt de volgende woningbouwinnovatie daarom niet in een nieuwe bouwmethode,
maar in een nieuwe invulling van opdrachtgeverschap.
De vraag is
niet of er opdrachtgevers zijn.
Elke koper
van een nieuwe koopwoning is niet alleen consument, maar ook opdrachtgever.
Alleen zit
juist die nog niet aan tafel.
Maarten
Noordhoff
Raadslid
Pro Smallingerland
Reacties
Een reactie posten