Opdrachtgevers genoeg, maar niet aan tafel                                                                         230626

Iedereen heeft ideeën voor de woningbouw.
Sneller bouwen. Goedkoper bouwen. Meer woningen. Minder regels. Meer innovatie.
Aan oplossingen geen gebrek.

We zien dat gemeenten de afgelopen jaren steeds meer regie hebben teruggepakt. Met actief grondbeleid zijn zij minder afhankelijk van speculanten die toevallig grond bezitten. Via omgevingsvisies, programma's van eisen en aanbestedingen proberen gemeenten bovendien meer te sturen op betaalbaarheid, duurzaamheid en kwaliteit.

Dat is een forse stap vooruit.

Toch bekruipt mij steeds vaker het gevoel dat er ook iets vreemds gebeurt.

Want wie is eigenlijk opdrachtgever van een koopwoning?

De gemeente gaat er niet wonen.

De ontwikkelaar ook niet.

De werkelijke opdrachtgever is de toekomstige bewoner: degene die het grootste financiële risico neemt, de hypotheek afsluit en er jarenlang woont.

Toch zit die opdrachtgever meestal niet aan tafel.

Dat is opmerkelijk.

Vraag een architect naar een project waar hij trots op is en vroeg of laat gaat het gesprek over de opdrachtgever. Over iemand die kwaliteit belangrijk vond. Over iemand die wist wat hij wilde. Over iemand die richting gaf aan het ontwerp.

Goede gebouwen ontstaan zelden toevallig. Altijd is er een opdrachtgever die kwaliteit belangrijk vond en daar ook op stuurde. Goede opdrachtgevers maken goede gebouwen.

Voor de koopwoningen organiseren we het precies andersom.

Niet de opdrachtgever zit aan tafel maar professionals worden via aanbestedingsplatforms uitgenodigd. Gemeenten proberen via steeds uitgebreidere aanbestedingen de koopwoningmarkt aan te sturen. Duurzaamheid, architectuur, klimaatadaptatie, betaalbaarheid, mobiliteit, biodiversiteit: alles wordt vooraf vastgelegd.

Daarmee ontstaat een merkwaardige situatie.

We hebben de opdrachtgever uit het proces georganiseerd en proberen vervolgens via ingewikkelde regels en documenten te bepalen wat die opdrachtgever waarschijnlijk zou willen.

Daar komt nog iets bij.

Bij koopwoningen vindt concurrentie meestal plaats vóór de aanbesteding. Ontwikkelaars concurreren in de aanbesteding om een locatie. Na gunning blijft één partij over. Voor de toekomstige koper is de concurrentie dan grotendeels verdwenen. Voor de koper resteert als consument de keuzen uit varianten van hetzelfde product.

Dat is een bijzondere vorm van marktwerking: eerst concurrentie organiseren en daarmee een monopolie creëren.

Misschien komt dit doordat we woningbouw nog steeds behandelen als een aanbodvraagstuk.

Maar de vraag is allang bekend.

We weten dat starters zoeken.

We weten dat gezinnen zoeken.

We weten dat senioren willen verhuizen.

Sterker nog: de kopers staan letterlijk in de rij.

De woningbouw heeft dan ook geen tekort aan kopers, geen tekort aan opdrachtgevers die willen investeren.

Misschien moeten we daarom niet alleen nadenken over hoe we woningen bouwen.

Misschien moeten we vooral nadenken over hoe we deze opdrachtgevers organiseren.

Dat valt extra op omdat vrijwel iedere andere markt de afgelopen twintig jaar fundamenteel is veranderd. Vraag en aanbod worden via platforms slimmer georganiseerd dan ooit tevoren. Wie een bestaande woning zoekt, begint op Funda. Vraag en aanbod vinden elkaar daar dagelijks zonder dat Funda zelf één huis bezit.

Voor nieuwbouw bestaat zoiets niet echt. Misschien ligt daar wel een deel van de oplossing. Niet alleen nadenken over hoe we woningen bouwen, maar ook hoe we opdrachtgevers en aanbieders organiseren.

Gemeenten hebben grond. Architecten hebben ontwerpen. Bouwers hebben productiesystemen. Woningzoekenden hebben woonwensen en budgetten.

Misschien ligt de volgende woningbouwinnovatie daarom niet in een nieuwe bouwmethode, maar in een nieuwe invulling van opdrachtgeverschap.

De vraag is niet of er opdrachtgevers zijn.

Elke koper van een nieuwe koopwoning is niet alleen consument, maar ook opdrachtgever.

Alleen zit juist die nog niet aan tafel.

 

Maarten Noordhoff

Raadslid Pro Smallingerland

 

Reacties

Populaire posts van deze blog

Motie meer bouwen met hout