Drachten 230726

De overheid als marktmeester

Wat het faillissement van een taxibedrijf ons leert

Het faillissement van Personenvervoer Kort zette veel inwoners van Smallingerland ineens in onzekerheid. Gelukkig is er een nieuwe vervoerder gevonden. Maar de gebeurtenis roept wel een grotere vraag op.

Waarom organiseren we publieke voorzieningen eigenlijk op deze manier?

De afgelopen decennia was het antwoord eenduidig: de markt zorgt voor de beste oplossing. De overheid schrijft een aanbesteding uit, één bedrijf wint en voert de opdracht uit. Concurrentie zou leiden tot betere kwaliteit tegen lagere kosten.

Dat werkt. Tot het niet meer werkt.

En op het moment dat de winnaar omvalt, blijkt ineens hoe kwetsbaar het systeem is. Niet omdat er geen chauffeurs zijn. Niet omdat er geen busjes zijn. Maar omdat we alles afhankelijk hebben gemaakt van één contract.

Opvallend is ook hoe snel politieke overtuigingen vervagen. Wie normaal waarschuwt voor een steeds grotere overheid, verwacht ineens dat de gemeente een private vervoerder financieel overeind houdt. Tegelijk klinkt de bekende oproep dat de gemeente het vervoer beter zelf kan uitvoeren. Beide reacties blijven gevangen in hetzelfde oude denken.

Misschien is het tijd om afscheid te nemen van beide modellen.

Niet verder met het neoliberalisme waarin de overheid zich terugtrekt en de markt het oplost.

Maar ook niet terug naar "moedertje staat" die alles zelf organiseert of zelfs uitvoert.

Er is een derde mogelijkheid.

De gemeente organiseert een publiek mobiliteitsplatform voor taxivervoer. Zij bepaalt de spelregels, bewaakt de kwaliteit en beschermt het publieke belang. Niet één winnaar met vervolgens jarenlang  het alleenrecht, maar een markt waarin meerdere partijen kunnen deelnemen en nieuwe initiatieven kunnen toetreden. Dat maakt het systeem minder kwetsbaar en stimuleert innovatie.

We kennen dat principe allang. Booking.com bezit geen hotels. Uber geen taxi’s. Met een platform brengen zij vraag en aanbod bij elkaar. Waarom zouden we publieke voorzieningen niet net zo slim organiseren, maar dan zonder het winstmodel en mét publieke waarden als uitgangspunt?

Niemand krijgt een monopolie. Valt één partij uit, dan blijft het systeem gewoon functioneren. Als Booking.com failliet gaat, blijven de hotels immers gewoon bestaan. Alleen het platform verandert. Zo'n platform maakt het vervoer minder kwetsbaar, geeft lokale ondernemers meer kansen en voorkomt dat de gemeente iedere paar jaar opnieuw een alles-of-niets-aanbesteding moet organiseren.

Dat vraagt om een andere rol van de overheid. Niet langer aanbesteder van grote opdrachten aan één uitvoerder. Maar marktmeester van een systeem waarin samenwerking, continuïteit en veerkracht centraal staan. Waar een aanbesteding één winnaar selecteert, organiseert een platform blijvende concurrentie.

Veertig jaar lang dachten we dat de overheid vooral moest loslaten. Als dat misging, volgde steevast de roep om het dan maar weer zelf te doen.

Maar misschien is dat een valse tegenstelling.

De overheid hoeft niet te kiezen tussen markt en staat.

Zij hoeft ook niet zelf de taxiritten te organiseren.

Haar nieuwe rol is die van marktmeester: zij organiseert de spelregels, het platform en het publieke belang. Binnen die kaders krijgen ondernemers, coöperaties en maatschappelijke organisaties de ruimte om samen de beste oplossingen te bieden.

Misschien is dát wel het echte afscheid van het neoliberalisme.

Niet de overheid als ondernemer.
Niet de markt als machthebber.
Maar de overheid als marktmeester.

Een overheid die minder zelf uitvoert en minder afhankelijk is van één uitvoerder, maar als marktmeester de spelregels van de markt organiseert.

Misschien is dát de bestuursfilosofie voor de komende veertig jaar.

Maarten Noordhoff

Raadslid Pro Smallingerland

 

 

Reacties

Populaire posts van deze blog

Motie meer bouwen met hout