Drachten 230726
De overheid als marktmeester
Wat het faillissement van een taxibedrijf ons leert
Het faillissement van Personenvervoer Kort zette veel
inwoners van Smallingerland ineens in onzekerheid. Gelukkig is er een nieuwe
vervoerder gevonden. Maar de gebeurtenis roept wel een grotere vraag op.
Waarom organiseren we publieke voorzieningen eigenlijk
op deze manier?
De afgelopen decennia was het antwoord eenduidig: de markt
zorgt voor de beste oplossing. De overheid schrijft een aanbesteding uit, één
bedrijf wint en voert de opdracht uit. Concurrentie zou leiden tot betere kwaliteit
tegen lagere kosten.
Dat werkt. Tot het niet meer werkt.
En op het moment dat de winnaar omvalt, blijkt ineens hoe
kwetsbaar het systeem is. Niet omdat er geen chauffeurs zijn. Niet omdat er
geen busjes zijn. Maar omdat we alles afhankelijk hebben gemaakt van één
contract.
Opvallend is ook hoe snel politieke overtuigingen vervagen.
Wie normaal waarschuwt voor een steeds grotere overheid, verwacht ineens dat de
gemeente een private vervoerder financieel overeind houdt. Tegelijk klinkt de
bekende oproep dat de gemeente het vervoer beter zelf kan uitvoeren. Beide
reacties blijven gevangen in hetzelfde oude denken.
Misschien is het tijd om afscheid te nemen van beide
modellen.
Niet verder met het neoliberalisme waarin de overheid zich
terugtrekt en de markt het oplost.
Maar ook niet terug naar "moedertje staat" die
alles zelf organiseert of zelfs uitvoert.
Er is een derde mogelijkheid.
De gemeente organiseert een publiek mobiliteitsplatform voor
taxivervoer. Zij bepaalt de spelregels, bewaakt de kwaliteit en beschermt het
publieke belang. Niet één winnaar met vervolgens jarenlang het alleenrecht, maar een markt waarin
meerdere partijen kunnen deelnemen en nieuwe initiatieven kunnen toetreden. Dat
maakt het systeem minder kwetsbaar en stimuleert innovatie.
We kennen dat principe allang. Booking.com bezit geen
hotels. Uber geen taxi’s. Met een platform brengen zij vraag en aanbod bij
elkaar. Waarom zouden we publieke voorzieningen niet net zo slim organiseren,
maar dan zonder het winstmodel en mét publieke waarden als uitgangspunt?
Niemand krijgt een monopolie. Valt één partij uit, dan
blijft het systeem gewoon functioneren. Als Booking.com failliet gaat, blijven de
hotels immers gewoon bestaan. Alleen het platform verandert. Zo'n platform
maakt het vervoer minder kwetsbaar, geeft lokale ondernemers meer kansen en
voorkomt dat de gemeente iedere paar jaar opnieuw een
alles-of-niets-aanbesteding moet organiseren.
Dat vraagt om een andere rol van de overheid. Niet langer aanbesteder
van grote opdrachten aan één uitvoerder. Maar marktmeester van een systeem
waarin samenwerking, continuïteit en veerkracht centraal staan. Waar een
aanbesteding één winnaar selecteert, organiseert een platform blijvende
concurrentie.
Veertig jaar lang dachten we dat de overheid vooral moest
loslaten. Als dat misging, volgde steevast de roep om het dan maar weer zelf te
doen.
Maar misschien is dat een valse tegenstelling.
De overheid hoeft niet te kiezen tussen markt en staat.
Zij hoeft ook niet zelf de taxiritten te organiseren.
Haar nieuwe rol is die van marktmeester: zij
organiseert de spelregels, het platform en het publieke belang. Binnen die
kaders krijgen ondernemers, coöperaties en maatschappelijke organisaties de
ruimte om samen de beste oplossingen te bieden.
Misschien is dát wel het echte afscheid van het
neoliberalisme.
Niet de overheid als ondernemer.
Niet de markt als machthebber.
Maar de overheid als marktmeester.
Een overheid die minder zelf uitvoert en minder afhankelijk
is van één uitvoerder, maar als marktmeester de spelregels van de markt
organiseert.
Misschien is dát de bestuursfilosofie voor de komende
veertig jaar.
Maarten Noordhoff
Raadslid Pro Smallingerland
Reacties
Een reactie posten